Μεταξύ Ανατολής και Δύσης
Τίτλος σειράς: Μεταξύ Ανατολής και Δύσης
Υπότιτλος Σειράς: Πολιτισμικά γνωρίσματα σε ιστορικούς τόπους της Ελλάδας. Παράδοση και εκσυγχρονισμός στην αρχιτεκτονική και τις ζωγραφικές τέχνες από τον 18ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα.
Αριθμός Επεισοδίων: 5+
Διάρκεια επεισοδίου: 40-45 λεπτά
Περιγραφή: Πρωτότυπη σειρά ντοκιμαντέρ που έχει ως στόχο να παρουσιάσει πτυχές από τις ποικίλες πολιτισμικές επιρροές που μπορούν να εντοπιστούν σε ιστορικούς οικισμούς της Ελλάδας.
Εισαγωγή
Στο ντοκιμαντέρ θα δοθεί έμφαση στην ανάδειξη χαρακτηριστικών αρχιτεκτονικών μνημείων, όπως κοσμικές οικίες, θρησκευτικά κτήρια (λατρευτικοί χώροι και ευαγή ιδρύματα) μονοθεϊστικών θρησκειών, δημόσια και βιομηχανικά κτήρια. Επιπλέον, θα επικεντρωθούμε στις ιδιαίτερες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες που εξυπηρετούν τις ανάγκες των ιδιοκτητών.
Για παράδειγμα, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η κατασκευή κατοικιών με σαχνίσι (προέκταση του ορόφου ή τμήματος του ορόφου) γνώρισε ευρεία διάδοση λόγω κοινωνικών αιτιών. Ο αποκλεισμός των γυναικών από την κοινωνική ζωή και η εσωστρέφεια των μουσουλμάνων ανάγκασαν τις νοικοκυρές να αναζητούν ψυχαγωγία στην επαφή με τη γειτονιά και τον δρόμο. Τα κλειστά μπαλκόνια (σαχνισιά) επέτρεπαν στις νοικοκυρές να περνούν τις ελεύθερες ώρες τους παρακολουθώντας τους περαστικούς.
Επιπλέον, το ντοκιμαντέρ θα επικεντρωθεί στην παρουσίαση των ποικίλων πολιτισμικών στοιχείων που εντοπίζονται στα υπό εξέταση αρχιτεκτονικά μνημεία, καθώς και στις καταβολές τους. Αυτά τα στοιχεία προέρχονται άλλοτε από την παράδοση της Ανατολής και άλλοτε υιοθετούνται από τις επικρατούσες τάσεις της Δύσης. Στόχος είναι ο θεατής να γνωρίσει, με τη βοήθεια της εικόνας, τον «πολιτισμικό διάλογο» που πραγματοποιήθηκε στα χρόνια της συνάντησης της νεωτερικότητας με την παράδοση και να έρθει σε επαφή με τα εικαστικά και αρχιτεκτονικά προϊόντα που προέκυψαν από τις μεταφορές πολιτιστικών στοιχείων, στοιχεία τα οποία εντοπίζονται σήμερα σε ιστορικούς τόπους και σε διασωσμένα μνημεία της Ελλάδας.
Παρουσίαση Σενάριο
Κωνσταντίνος Σεραφειμίδης, Δρ. Ιστορίας της Μεταβυζαντινής Τέχνης Δ.Π.Θ.
Σεναριογράφος και παρουσιαστής της σειράς “Ατσάλινη Ιστορία’
Επιστημονική Επιμέλεια:
Γεώργιος Χρ. Τσιγάρας, Καθηγητής Ιστορίας της Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Τέχνης – Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας Δ.Π.Θ.
Δημήτριος Πολυχρονόπουλος, Καθηγητής αστικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού: σχέση κτιρίου με το τοπίο – Πρόεδρος Τμήματος Αρχιτεκτονικής Δ.Π.Θ.
Ενδεικτική Θεματολογία:
- Παρουσίαση της αρχιτεκτονικής εξέλιξης των κοσμικών οικιών:
- Λαϊκή αρχιτεκτονική
- Κονάκια μουσουλμάνων μπέηδων
- Αρχοντικά Ρωμιών εμπόρων
- Νεοκλασικά αρχοντικά
- Αρχοντικά εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής (ανέγερση με τη χρήση ποικίλλων αρχιτεκτονικών επιρροών)
- Παρουσίαση της αρχιτεκτονικής εξέλιξης των θρησκευτικών κτηρίων και της σχέσης τους με τον χώρο και την αναδόμηση των πόλεων:
- Συγκρότηση πόλεων σε θρησκευτικούς μαχαλάδες
- Εξέλιξη της χριστιανικής συνοικίας και της αρχιτεκτονικής των μεταβυζαντινών εκκλησιών. Από τη βυζαντινή παράδοση στον δυτικό εκσυγχρονισμό.
- Ισλαμική αρχιτεκτονική: Τεμένη, τεκέδες, κουλιγιέ, χάνια. Από την παράδοση της Ανατολής στο Τουρκομπαρόκ.
- Εβραϊκές Συναγωγές και Κεϊλότ. Τοπογραφία της Εβραϊκής παρουσίας.
- Κοσμική ζωγραφική ‒ θρησκευτική ζωγραφική. Αναζήτηση πολιτισμικών επιρροών στις διακοσμητικές τέχνες. Στοιχεία από τη βυζαντινή και την οθωμανική παράδοση και δυτικοί νεωτερισμοί στις διακοσμήσεις των οικιών και των θρησκευτικών κτηρίων.
- Μοτίβα μπαρόκ και ροκοκό στις διακοσμήσεις των αρχοντικών των εύπορων εμπόρων
- Συνάντηση της μεταβυζαντινής τέχνης με τη νεωτερικότητα. Δυτικότροπα μοτίβα σε φορητές εικόνες και τοιχογραφίες εκκλησιών.
- Τουρκομπαρόκ σκεύη και διακοσμήσεις σε οικίες μπέηδων και σε τεμένη.
- Βιομηχανικά κτίρια. Σιδηρόδρομος ‒ Καπνεργοστάσια ‒ Μεταλλεία. Παραδοσιακές οικιστικές δομές και εκσυγχρονισμός τα πρότυπα της Δύσης.
Grand Maison – οικία γέννησης Μάνου Χατζιδάκι
Το κτίριο χτίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα, την ίδια περίοδο που έγινε και η βίλα Αλλατίνη στην Θεσσαλονίκη, έχει νεοκλασικιστικά στοιχεία και λίγο μπαρόκ.
Η οικία που γεννήθηκε κι έζησε τα πρώτα χρόνια του ο κορυφαίος Έλληνας μουσικοσυνθέτης με το ακηδεμόνευτο πνεύμα και την τολμηρή για την εποχή του σκέψη, με τις αναπαραστάσεις που έχουν φανεί σε όλο τους το μεγαλείο και τις εξαιρετικές τοιχογραφίες σε όλους τους χώρους, δημιουργήθηκε για να είναι ένας ζωντανός χώρος, συνεχώς επισκέψιμος και δημιουργικός, ένας πολυχώρος Τέχνης και Σκέψης ο οποίος ταυτίζεται με το «μεγάλο Μάνο», τον άνθρωπο της σκέψης και της τέχνης.
Οθωμανική Ξάνθη στις αρχές 20ού αιώνα. Μητροπολιτικός Ναός και κέντρο της συνοικίας των ελληνορθοδόξων.
Τσανάκλειος Σχολή
Η Τσανάκλειος Σχολή ή Ελληνική Αστική Σχολή Νέστωρος Τσανακλή υπήρξε εκπαιδευτήριο και ανοικοδομήθηκε το διάστημα 1906-1907 με δαπάνες του αποδήμου στην Αίγυπτο Κομοτηναίου Νέστορα Τσανακλή. Το κτήριο εγκαινιάστηκε ως Αστική σχολή Αρρένων το 1908. Το διάστημα 1922-1954 στεγαζόταν στο κτίριο η Γενική Διοίκησης Θράκης και το διάστημα 1954-1972 η Νομαρχία Ροδόπης. Αργότερα στεγάστηκε η Πρυτανεία του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης και το κτίριο σήμερα είναι γνωστό και ως η Παλιά Πρυτανεία.
Τεκές Κιουτουκλού Μπαμπά.
Είναι οθωμανικό μνημείο, το οποίο σύμφωνα με την αρχιτεκτονική δομή του (οκταγωνική) πιθανολογείται ότι χτίστηκε το 15ο ή αρχές του 16ου αιώνα. Σήμερα διασώζεται μόνο το μαυσωλείο (τουρμπές), το οποίο είναι λιθόκτιστο οκταγωνικό κτήριο με θολωτή οροφή. Πιθανόν το μνημείο να έχει χτιστεί πάνω στα ερείπια παλαιότερου χριστιανικού ναού.
Η Αρχιτεκτονική της Καβάλας και η Μεγάλη Λέσχη Καβάλας
Ιδρύθηκε το 1910 από τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Κυριών Καβάλας, για να στεγάσει τη Λέσχη της Ελληνικής Κοινότητας Καβάλας. Από αρχιτεκτονικής απόψεως, η Μεγάλη Λέσχη αποτελεί ένα από τα εξαίρετα δείγματα αυστριακού μπαρόκ στην Ευρώπη και, σύμφωνα με την άποψη κάποιων, παραπέμπει σε αντίγραφο μέρους του Μεγάρου Μουσικής της Βιέννης (Musikverein).
Άλλα κτήρια της Καβάλας δείγματα επιροής των μεγαλοκαπνέμπορων
