Νησιά του Νου

Τίτλος: Νησιά του Νου (Alt: Άσυλα και Ψυχές)

Υπότιτλος Σειράς: Τέσσερις αιώνες ιστορίας, τέσσερα ψυχιατρεία, μια αναζήτηση για ανθρωπιά

Αριθμός Επεισοδίων: 4

Διάρκεια Επεισοδίου: 40 – 45 λεπτά

Περιγραφή

Η σειρά αφηγείται την εξέλιξη της ψυχιατρικής περίθαλψης στην Ελλάδα μέσα από τέσσερα εμβληματικά ψυχιατρεία, κάθε ένα από τα οποία αντιπροσωπεύει μια διαφορετική εποχή και προσέγγιση. Από το πρώτο “άσυλο φρενοβλαβών” της Κέρκυρας το 1836 μέχρι τα σύγχρονα ψυχιατρικά νοσοκομεία, η σειρά ανιχνεύει τις κοινωνικές και τις θεραπευτικές μεταβολές που διαμόρφωσαν τις πολιτικές για την κατάργηση των ψυχιατρικών ασύλων και το άνοιγμα νέων δομών ψυχιατρικής φροντίδας. 

Κάθε επεισόδιο αποτελεί μια βαθιά κατάδυση στην ιστορία ενός ψυχιατρείου, αποκαλύπτοντας τις ανθρώπινες ιστορίες πίσω από τους τοίχους, τις τραγικές συνθήκες νοσηλείας αλλά και τις στιγμές της θεραπευτικής πρωτοπορίας που άνοιξαν το δρόμο για την κοινωνική επανένταξη των ψυχικά ασθενών.

---

Key Expert

Έχει δημοσιεύσει σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά όπως στο Psychological Medicine, Social Psychiatry & Psychiatric Epidemiology και οι εργασίες τους έχουν λάβει διεθνή αναγνώριση.  To 2004 ως επιστημονική υπεύθυνη του ερευνητικού προγράμματος «ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ ΙΙ» μελέτησε 100 μικρές αγροτικές κοινότητες της νησιωτικής ενότητας του βορείου Αιγαίου ως προς τις σύγχρονες μορφές κοινωνικότητας και τις ανάγκες ψυχικής υγείας στην νησιωτική ύπαιθρο. Το 2011 συμμετείχε ως βασική ερευνήτρια στην εμπειρική μελέτη της ξενοφοβίας στην ελληνική κοινωνία και συνυπεύθυνη για τη διεξαγωγή μιας σειράς ομάδων εστίασης. Από το 2012 έως το 2015 ήταν επιστημονική υπεύθυνη και κύρια ερευνήτρια του ερευνητικού προγράμματος «ΑΡΙΣΤΕΙΑ» με τίτλο: «Κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες και ψυχική καταπόνηση: Κοινωνικές συνθήκες, δρώντες και ιδεολογίες επαγγελματιών στην σύγχρονη Ελλάδα».

Δομή Επεισοδίων

Επεισόδιο 1: Δρομοκαΐτειο – Η Γέννηση του Συστήματος

Η ίδρυση του πρώτου οργανωμένου ψυχιατρείου στην Αθήνα και η μετάβαση από τα παραδοσιακά “φρενοκομεία” σε ψυχιατρικά ιδρύματα. Το Δρομοκαϊτειο είναι ένα από τα πιο ιστορικά ψυχιατρικά νοσοκομεία της χώρας το οποίο δημιουργήθηκε από τη δωρεά του Χιώτη ευεργέτη Δρομοκαίτη.  Λειτουργεί μουσείο σήμερα στο ψυχιατρείο και υπάρχει μια πλήρη μελέτη από την Μαρία Φαφαλιού που μπορεί να στηρίξει με επάρκεια το περιεχόμενο του συγκεκριμένου επεισοδίου.  Σημειώνεται ότι σε αυτό έχουν νοσηλευτεί σπουδαίοι καλλιτέχνες μεταξύ των οποίων ο Δραγούμης, ο Ακριθάκης ο Βιζυηνός.  Στιγμές πρωτοπορίας ήταν η θεραπευτική κοινότητα σε ψυχιατρικό νοσοκομείο που λειτούργησε ο ψυχίατρος Αστρινάκης που είναι στη ζωή και μπορεί να μιλήσει για αυτή την εμπειρία. Εστίαση στις πρώτες βιολογικές θεραπείες και την κοινωνική στιγματοποίηση.

Επεισόδιο 2: Θεσσαλονίκη – Ψυχιατρική Περίθαλψη στην Ελλάδα

Μια ιστορική αναδρομή του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης γνωστού στην πόλη και ως Λεμπέτ είναι διαθέσιμη σε μορφές διάφορων επιστημονικών εργασιών και μπορεί να καθοδηγήσει το νήμα της αφήγησης του επεισοδίου. Σε αυτό το επεισόδιο εξερευνάται η ανάπτυξη της ψυχιατρικής φροντίδας στη Βόρεια Ελλάδα. Θα αναδειχθούν οι ιδιαιτερότητες που προέκυψαν από την πολυπολιτισμική φύση της πόλης και τη διαφορετική ιστορική εξέλιξη σε σχέση με την Αθήνα. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στις επιρροές από τον ευρωπαϊκό χώρο και στις καινοτομίες που εισήχθησαν. Ο ψυχίατρος Γιώργος Γαρύφαλλος όπως και ο Θανάσης Καράβατος που ζουν στην πόλη της Θεσσαλονίκης είναι ιδανικοί αφηγητές.  Στιγμές πρωτοπορίας ήταν η λειτουργία της μονάδας επανένταξης κατά τη δεκαετία του 80 με ΕΥ τότε τον ψυχολόγο Κώστα Μπαϊρακτάρη, που επίσης, είναι στη ζωή.

Επεισόδιο 3: Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κέρκυρας – Η κατάργηση του ασύλου

Το τρίτο επεισόδιο ταξιδεύει στην Κέρκυρα, στο πρώτο ψυχιατρείο της χώρας που ιδρύθηκε το 1836 επί Αγγλικής κατοχής. Η αφήγηση θα ανιχνεύσει πώς οι βρετανικές αντιλήψεις επηρέασαν τη διαμόρφωση του ελληνικού ψυχιατρικού συστήματος και πώς το νησί έγινε πρότυπο για την υπόλοιπη Ελλάδα. Το επεισόδιο θα καλύψει την μακρά ιστορία του ιδρύματος από την αρχική ίδρυση μέχρι τη μεταπολεμική εποχή και τον μετασχηματισμό του την δεκαετία του ’90 σε δίκτυο υπηρεσιών στην κοινότητα βάζοντας ένα σημάδι πρωτοπορίας στην ψυχιατρική ιστορία της χώρας. Για το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κέρκυρας έχει γράψει εκτενώς ο εγνωσμένου κύρους ψυχίατρος Δημήτρης Πλουμπίδης.

Επεισόδιο 4: Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Χανίων – Το σύγχρονο παρόν

Το τελευταίο επεισόδιο εστιάζει στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Χανίων και τη σύγχρονη εποχή της ψυχιατρικής φροντίδας. Θα παρουσιαστεί η εφαρμογή της μεγάλης ψυχιατρικής μεταρρύθμισης καθώς υπήρξε πρωτοπόρο στην κατάργηση της ασυλικής του δομής μαζί με τις δυσκολίες που καταγράφονται σήμερα. Η Πρόεδρος των εργαζομένων Ελένη Τάκη είναι μια κριτική φωνή που μπορεί να μιλήσει για τα κενά όπως και ο Πανεπιστημιακός Μανόλης Τζανάκης.

Σκηνοθετική Προσέγγιση

Νοηματικός Άξονας

Η σειρά αναζητεί την “πρωτοπορία” σε κάθε εποχή – τις προσπάθειες ανθρωποποίησης της φροντίδας παρά τους περιορισμούς της κάθε περιόδου. Ο κοινός άξονας είναι η αέναη αναζήτηση του ανθρώπινου στοιχείου μέσα στον ιατρικό θεσμό.

Οπτική Αφήγηση

• Αρχειακό υλικό: Σπάνιες φωτογραφίες, ιατρικά έγγραφα, προσωπικά ημερολόγια
• Αναπαραστάσεις: Καλλιτεχνικές αναδημιουργίες κρίσιμων στιγμών με την χρήση Animation (Αισθητική σκίτσου)
• Σύγχρονα πλάνα: Τα κτίρια όπως είναι σήμερα, δημιουργώντας διάλογο παρελθόντος-παρόντο

Χαρακτήρες & Μαρτυρίες

• Επιζώντες ασθενείς και οικογένειές τους
• Ιστορικοί της ιατρικής και ψυχιατρικής
• Προσωπικό που υπηρέτησε σε διαφορετικές εποχές
• Πολιτικοί που διαμόρφωσαν τη νομοθεσία

Inspiration