Ελληνικά Πολεμικά Φτερά

Τίτλος Σειράς: Ελληνικά Πολεμικά Φτερά
Υπότιτλος Σειράς: «Η ιστορία της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας» Μια πλήρη, τεκμηριωμένη έρευνα και προβολή της ιστορίας της Ελληνικής Πολεμικής αεροπορίας
Αριθμός Επεισοδίων: 12
Διάρκεια επεισοδίου: 45-50 λεπτά
Είδος: Σειρά ιστορικών ντοκιμαντέρ
Σενάριο: Πασχάλης Παλαβούζης (“Στα Φτερά του Α Παγκοσμίου Πολέμου”)

Περιγραφή:
Η πληρέστερη έρευνα και καταγραφή της ιστορίας της Ελληνικής πολεμικής αεροπορίας από την γέννησή της.
Καλύπτονται τα θέματα και οι περίοδοι μόνο για την αεροπορική δράση με σπάνιο τεκμηριωτικό υλικό και γυρίσματα σε πολεμικά μουσεία, αεροδρόμια, βάσεις, ιστορικά εγκαταλελειμμένα σημεία αεροπορικών επιχειρήσεων.

Οι ιστορίες πολλές, άλλες γνωστές, άλλες άγνωστες! Τις διηγούνται οι πρωταγωνιστές. Δίπλα στα αεροπλάνα τους, κρατώντας τα όπλα τους. Σπάνιες φωτογραφίες, έγγραφα, ημερολόγια πτήσεων, μετάλλια… μοναδικά τεκμήρια των αγώνων των Ελλήνων αεροπόρων για την προάσπιση της ειρήνης και της εθνικής μας ανεξαρτησίας.

Τεκμηρίωση

Συμμετέχουν

Καθηγητές Πανεπιστημίων
Ειδικοί ερευνητές του αντικειμένου της πολεμικής αεροπορίας.
Καθηγητές της σχολής Ικάρων.

Σύγχρονοι αεροπόροι.
Συγγραφείς.
Συγγενείς αεροπόρων.
Επιζήσαντες αεροπόροι.

Παρουσιάζονται

Σπάνιο οπτικό αρχειακό υλικό (video)
Ανέκδοτες φωτογραφίες
Τεκμήρια και έγγραφα (πρωτότυπα log book πιλότων, έγγραφα)
Πολεμικά μουσεία.

Σπάνιες συνεντεύξεις ηρωικών πιλότων
Μουσειακά εκθέματα ιστορικών αεροσκαφών.
Σπάνια αεροσκάφη σε ενεργή δράση.
Αεροδρόμια, βάσεις.
Ιστορικά εγκαταλελειμμένα σημεία αεροπορικών επιχειρήσεων.

Πρωτότυπη Μουσική – Sound Design

Η σειρά θα επενδυθεί με μουσική που θα δημιουργηθεί αποκλειστικά για την σειρά, δίνοντας μας το προνόμοιο και την δυνατότητα να “χτίσουμε” ένα ηχητικό υπόβαθρο που θα “απογειώσει” το συναισθηματικό κομμάτι της παραγωγής.
Με το κατάλληλο sound design θα αναδείξουμε τις στιγμές δράσης, απώλειας, ηρωισμού.

MUSIC INSPIRATION

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΠΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ*

*Οι παρακάτω προτάσεις αφορούν μερικές από τις τεχνικές. Υπάρχει η δυνατότητα να αναπτύξουμε κι άλλες ανάλογα με τις ανάγκες και την σκηνοθετική και εικαστική προσέγγιση η οποία θα επιλεχθεί.

B&W Photo to colorful 3D

Final Result

Photo to Parallax

3D Video Flight Simulation

Διαμόρφωση Θεματολογίας ανά επεισόδιο

Μικρή αναφορά στην μεγάλη ιστορία της πολεμικής μας αεροπορίας και τους σημερινούς ήρωες πιλότους.
Μικρή αναφορά στα γεγονότα και κύρια θέματα το προηγούμενου επεισοδίου.
Που ίσως να συνδυαστεί με την χρονολογική τοποθέτηση του παρόντος επεισοδίου.
Γεωπολιτικό – Γεωστρατηγικό περιβάλλον, πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις της περιόδου που πραγματευόμαστε.
Εξελίξεις στην αεροπορία, στρατηγικές αποφάσεις που διαμόρφωσαν την στρατηγική σημασία και χρήση της αεροπορίας για την περίοδο που εξετάζουμε.
Προσωπογραφίες ηρώων πιλότων που διαμόρφωσαν το mentality της εποχής τους με αντανάκλαση στο σήμερα.
Αερομαχίες, δράσεις, επιχειρήσεις της αεροπορίας που μπορεί να συνδεθούν και με τα πρόσωπα.
Παρουσίαση των πτητικών μέσων και των χαρακτηριστικών τους (ελάχιστες αναφορές που ίσως μπορούν να συνδεθούν με τις επιχειρήσεις).
Παρουσίαση τεκμηρίων.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ

Επεισόδιο #1 – «Οι πρωτοπόροι» (η γέννηση της αεροπορίας στην Ελλάδα)

Λεωνίδας Αρνιώτης, ένας θεατρικός συγγραφέας παθιασμένος με το αεροπλάνο, που δεν ευτύχησε ποτέ να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα.
Εμμανουήλ Αργυρόπουλος, ο πολιτικός μηχανικός που εκτέλεσε την πρώτη πετυχημένη πτήση Έλληνα αεροπόρου σε ελληνικούς ουρανούς – προβολή σπάνιων τεκμηρίων για το κατόρθωμά του!
Ελευθέριος Βενιζέλος:«Το αεροπλάνο ενδείκνυται ως όπλο των αδυνάτων. Η ριψοκίνδυνος μάλιστα και τολμηρά φύσις του Έλληνος θα καταστήσει τούτο λαμπρό εν πολέμω όπλον, μέλλον να προσφέρει μεγάλας υπηρεσίας».
Αλέξανδρος Καραμανλάκης, ο πρώτος νεκρός! «Η αρχαία Ελλάς έδωσε τον Ίκαρο θυσία της αεροπορικής ιδέας, η νεωτέρα Ελλάς δίδει τον Καραμανλάκη».
Εκπαίδευση στην Etampes – αξιωματικοί του ελληνικού Στρατού εκπαιδεύονται ως αεροπόροι!
Ο «τρελοκαμπέρος» – παράτολμες πτήσεις κατά τα στρατιωτικά γυμνάσια του Μαΐου 1912. Ο «Δαίδαλος» μετασκευάζεται σε υδροπλάνο! Φάληρο – Ύδρα σε χρόνο ρεκόρ…

Επεισόδιο #2 – «Το βάπτισμα του πυρός!» (πρώτες πολεμικές επιχειρήσεις για τους Έλληνες αεροπόρους)

Βαλκανικοί Πόλεμοι – ο Λόχος Αεροπλάνων στη Θεσσαλία, ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος στρατεύεται, οι πρώτες πολεμικές επιχειρήσεις
Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης – αεροπλάνα λάφυρα στα χέρια Ελλήνων αεροπόρων – ο θάνατος του Εμμανουήλ Αργυρόπουλου
Το Μέτωπο της Ηπείρου – Νικόπολη, το αεροδρόμιο δίπλα στα βυζαντινά τείχη – παράτολμες πτήσεις πάνω απ’ το Μπιζάνι – Νοταράς, Μουτούσης, Σακώφ
Αναγνώριση στο Ναγαρά – η πρώτη παγκοσμίως πτήση ναυτικής συνεργασίας – Μουτούσης, Μωραϊτίνης και ο άθλος τους!
Η ίδρυση και ανάπτυξη του Ναυτικού Αεροπορικού Σώματος – εκπαίδευση, προμήθεια εναερίων μέσων. «Σχολή Καμπέρου» – η προσπάθεια ανάπτυξης της Στρατιωτικής Αεροπορικής Υπηρεσίας

Επεισόδιο #3 – «Στη δίνη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου»

Μια ιστορική πολιτική διαφωνία και οι ολέθριες επιπτώσεις της – η ελληνική επικράτεια μετατρέπεται σε «σκακιέρα» των εμπολέμων
Η παράδοση της ανατολικής Μακεδονίας σε γερμανο-βουλγαρικές δυνάμεις και η σύσσωμη αντίδραση του Ναυτικού Αεροπορικού Σώματος – οι Έλληνες αεροπόροι του Ναυτικού εμπλέκονται στις πολεμικές επιχειρήσεις (Οκτώβριος – Νοέμβριος 1916)
Υποπλοίαρχος Αριστείδης Μωραϊτίνης – ο Έλληνας αρχηγός εμπνέει και καθοδηγεί με το παράδειγμά του. Τα άγνωστα κατορθώματα Μωραϊτίνη – Ψύχα – Κωνσταντίνου (Μάρτιος – Απρίλιος 1917)
Ανθυποπλοίαρχος Δημήτριος Αργυρόπουλος – ο πρώτος Έλληνας αεροπόρος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που πέφτει νεκρός στο πεδίο της μάχης

Επεισόδιο #4 – «Κατορθώματα κι απώλειες»

Οι Έλληνες αεροπόροι επιχειρούν σε Δαρδανέλια και Καλλίπολη αποσπώντας τα εύσημα των Άγγλων επιτελών. Ανθυποπλοίαρχος Ιωάννης Χαλκιάς – ο αετός από τα Καρδάμυλα της Χίου και η τραγική του απώλεια
Η Ελλάδα συντάσσεται με την Αντάντ – η ελληνική Μοίρα Ζ στη Θάσο – εκπαίδευση νέων αεροπόρων σε Λήμνο και Αίγυπτο με … κόστος!
Ο σφοδρός βομβαρδισμός του ελληνικού αεροδρομίου στη Θάσο και ο ηρωισμός των Ελλήνων αεροπόρων
Ναυτικό Αεροπορικό Σώμα – η ενδυνάμωση. Η έξοδος των Goeben και Breslau από τα Δαρδανέλια και η συμμετοχή των Ελλήνων αεροπόρων στη βύθισή τους. Ο Μωραϊτίνης δεινός διώκτης! Ανθυποπλοίαρχος Σπυρίδων Χάμπας – η θυσία του στα Δαρδανέλια
Επιχειρήσεις των Ελλήνων αεροπόρων του Ναυτικού πάνω από τη Μικρά Ασία.

Επεισόδιο #5 – «Μέτωπο Μακεδονίας – οι αεροπόροι του Ελληνικού Στρατού»

Υπίλαρχος Αλέξανδρος Ζάννας – αεροπόρος και δεξί χέρι του Ελευθερίου Βενιζέλου – Διοικητής της 531 Ελληνο-Γαλλικής Μοίρας
Σέδες – Κέντρο αεροπορικής εκπαίδευσης. Οι αεροπόροι του Ελληνικού Στρατού εκπαιδεύονται από Γάλλους αξιωματικούς – Οργανώνονται οι 532 και 533 Ελληνο-Γαλλικές Μοίρες
Η Μάχη της Δοϊράνης και η συμμετοχή των Ελλήνων αεροπόρων – η θυσία του Λοχία Αλέξανδρου Ράλλη
Συνθηκολόγηση Βουλγαρίας και Τουρκίας. Η νικηφόρα πτήση προς την Κωνσταντινούπολη. Ανθυποπλοίαρχος Γεώργιος Χατζηκυριάκος – ο τελευταίος πεσών.
Η απροσδόκητη εξαφάνιση του Πλωτάρχη Αριστείδη Μωραϊτίνη – πανελλήνιος θρήνος – επιπτώσεις

Επεισόδιο #6 – «Στη Μικρά Ασία…»

Σμύρνη, 15 Μαΐου 1919 – το εθνικό όνειρο που έγινε πραγματικότητα. Οι πρώτες προσγειώσεις ελληνικών αεροπλάνων είναι της Ναυτικής Αεροπορικής Υπηρεσίας!
Οι αεροπόροι του Ναυτικού, παλαίμαχοι του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αναλαμβάνουν δράση! Αναγνωρίσεις του Μετώπου, βομβαρδισμοί τουρκικών στρατευμάτων στο Αϊδίνιο.
Η Μοίρα Γ (πρώην 533) μεταφέρει αεροπλάνα της στη Σμύρνη. Η Αεροπορική Υπηρεσία Στρατού αναλαμβάνει και αυτή δράση…
Παραλαβές νέων αεροπλάνων – αύξηση ιπταμένου προσωπικού – δημιουργία νέων αεροδρομίων – ατυχήματα και απώλειες. Οργάνωση μετεωρολογικής υπηρεσίας
Επιχειρήσεις των αεροπόρων Στρατού και Ναυτικού στην ανατολική Θράκη. Η απώλεια των Ανθυποπλοιάρχων Τζεράχη και Χριστοδούλου
Μικτά αεροπορικά αποσπάσματα – η αναγκαιότητα ενοποίησης των αεροπορικών δυνάμεων. Κατάληψη εχθρικών αεροδρομίων σε Προύσα, Πάνορμο και Ουσάκ.
Ανθυποπλοίαρχος Αθανάσιος Βελούδιος – ο «Πορθητής της Προύσσας»

Επεισόδιο #7 – «Από το θρίαμβο στην … καταστροφή»

Εσκή Σεχίρ – η πρώτη κατάρριψη εχθρικού αεροπλάνου από τη Μοίρα Γ. Οι βομβαρδισμοί της Κιουτάχειας από τα Προκεχωρημένα Σμήνη Μετώπου της Ναυτικής Αεροπορικής Υπηρεσίας
Επικίνδυνες αποστολές αναγνώρισης και βομβαρδισμού πάνω από το Αφιόν Καραχισσάρ. Ο τραυματισμός του Διοικητή των Ναυτικών Σμηνών Μ. Ασίας, Πλωτάρχη Περικλή Μπούμπουλη
Η στρατηγικής σημασίας αναγνώριση του σιδηροδρομικού σταθμού του Εσκή Σεχίρ και η καθυστερημένη αντίδραση της Στρατιάς. Κατάληψη του Αφιόν Καραχισσάρ και του Εσκή Σεχίρ με τη συνεχή υποστήριξη των Σμηνών της Ναυτικής και Στρατιωτικής Αεροπορίας
«Προς την Άγκυρα» – οι ανεπαρκείς διαταγές για την αεροπορική υποστήριξη των μαχόμενων τμημάτων. Διοικητής Π.Σ.Μ. ο παλαίμαχος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου Υποπλοίαρχος Παντελής Ψύχας! Υποχώρηση στο Σαγγάριο – η Ναυτική Αεροπορική Υπηρεσία σώζει το Αφιόν Καραχισσάρ.
Η ενίσχυση της τουρκικής αεροπορίας, οι αερομαχίες και το κατόρθωμα του Λοχία Σταυρόπουλου
Η κατάρρευση του Μετώπου – αγώνας μέχρι τέλους!

Επεισόδιο #8 – «Η ανασύνταξη των αεροπορικών δυνάμεων»

Αγορές και παραλαβές νέων αεροσκαφών – εντατικοποίηση της εκπαίδευσης – η ίδρυση του Κρατικού Εργοστασίου Αεροπλάνων.
Ο «γύρος της Μεσογείου» – το κατόρθωμα των Αδαμίδη – Παπαδάκη
Ενοποίηση αεροπορικών σωμάτων Στρατού και Ναυτικού – η Πολεμική Αεροπορία ως ανεξάρτητο όπλο – ίδρυση Υπουργείου Αεροπορίας: πρώτος υπουργός ο … Αλέξανδρος Ζάννας
Ίδρυση Σχολής Ικάρων
Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος προ των πυλών – η εντατική προπαρασκευή!

Επεισόδιο #9 – «Πολεμώντας το φασισμό»

28 Οκτωβρίου 1940 – Πόλεμος! Εναντίον υπέρτερων δυνάμεων – οι συγκρίσεις των αριθμών … τρομάζουν! Διάταξη των αντιπάλων δυνάμεων
Υποσμηναγός Ευάγγελος Γιάνναρης – ο πρώτος αεροπόρος και αξιωματικός που πέφτει νεκρός στο πεδίο της μάχης
Υποστηρίζοντας τα μαχόμενα τμήματα του ελληνικού Στρατού στην Ήπειρο – η αποκάλυψη της Μεραρχίας «Τζούλια» από τους Κατσούδα – Καρακίτσο – οι «Πειρατές» της 33^ης Μοίρας Βομβαρδισμού
Αερομαχώντας με τον εχθρό πάνω από τις πόλεις – το κατόρθωμα του Υποσμηναγού Μαρίνου Μητραλέξη
Η 32^α Μοίρα Βομβαρδισμού «χτυπά» το αεροδρόμιο της Κορυτσάς – τα επιταγμένα επιβατικά της Ελληνικής Εταιρείας Εναερίων Συγκοινωνιών σε παράτολμες πτήσεις υποστήριξης του αγώνα
Αεροδρόμια Ιωαννίνων και Παραμυθιάς…

Επεισόδιο #10 – «Αγώνας μέχρις εσχάτων»

Η ναζιστική Γερμανία επιτίθεται – η αερομαχία των Τρικάλων και ο θάνατος του Επισμηνία Γεωργίου Μόκκα
Η μεταφορά της Σχολής Ικάρων στο Άργος – Έλληνες αεροπόροι στο Ιράκ – διαφυγή στη Μέση Ανατολή – εκπαίδευση σε Παλαιστίνη και Ροδεσία
Πολεμικές επιχειρήσεις στη Βόρεια Αφρική – 13^η Μοίρα Βομβαρδισμού – 335 και 336 Μοίρες Διώξεως – ο βομβαρδισμός του Ιταλικού στρατηγείου στη Λιβύη (28/10/1942) – συνοδεία νηοπομπών – αποστολές στην κατεχόμενη Κρήτη – καταρρίψεις εχθρικών αεροσκαφών
Η επιστροφή στην Ελλάδα και η αναδιοργάνωση
Ο αιματηρός αδελφοκτόνος πόλεμος – υποστηρίζοντας τον ελληνικό Στρατό

Επεισόδιο #11 – «Στη χώρα της πρωινής γαλήνης»

Ο Πόλεμος της Κορέας – η ελληνική συμμετοχή – 13^ο Σμήνος και το μακρινό ταξίδι στη χώρα της «πρωινής γαλήνης»
Η εποποιία της εκκένωσης του Χαγκαρού-ρι – τα ελληνικά πληρώματα παρασημοφορούνται
Εκπαίδευση σε συνθήκες πτήσεως δι’ οργάνων
Η φύση των αποστολών του ελληνικού Σμήνους – εκκένωση τραυματιών – μεταφορά εφοδίων και ταχυδρομείου – ειδικές επιχειρήσεις
Ατυχήματα – οδυνηρές απώλειες
Ακριβός Τσολάκης – ένας παλαίμαχος αεροπόρος της Κορέας θυμάται… Το ‘622’ και η σύνδεση του αεροπόρου με το αεροπλάνο

Επεισόδιο #12 – «Στην εποχή των τζετ!»

Η Ελλάδα στο ΝΑΤΟ – εκσυγχρονισμός της Πολεμικής Αεροπορίας – παραλαβή των πρώτων τζετ – η πρόκληση
ΕΚΕΧ – έφεδροι χειριστές, η αναγκαιότητα
Δαμάζοντας την ταχύτητα – ατυχήματα κι απώλειες – συμμετοχές σε Νατοϊκές ασκήσεις και διακρίσεις
Τα ακροβατικά σμήνη – διαφημίζοντας τη χειριστική δεινότητα των Ελλήνων αεροπόρων
Πάνω και έξω από τα σύνορα – 348 Μοίρα Τακτικής Αναγνώρισης

Ενδεικτική Θεματολογία

Με βάση την χρονολογική σειρά

Οι πρωτοπόροι

Ένας θεατρικός επιχειρηματίας, ένας δημοσιογράφος κι ένας πολιτικός μηχανικός… Παράτολμοι, ενθουσιώδεις Έλληνες με κοινό χαρακτηριστικό την αγάπη για την πτήση και το αεροπλάνο. Ο πρώτος, ο Λεωνίδας Αρνιώτης, δεν ευτύχησε ποτέ να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα. Ο δεύτερος, ο Αλέξανδρος Καραμανλάκης, πέρασε στην ιστορία ως ο πρώτος Έλληνας αεροπόρος που έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια μιας αποτυχημένης, τολμηρής για την εποχή, πτήσης από την Αθήνα στην Πάτρα. «Η αρχαία Ελλάς έδωσε τον Ίκαρο θυσία της αεροπορικής ιδέας, η νεωτέρα Ελλάς δίδει τον Καραμανλάκη». Ο τρίτος, ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος, εκτέλεσε την πρώτη πετυχημένη πτήση Έλληνα αεροπόρου σε ελληνικούς ουρανούς, προκαλώντας το θαυμασμό όλων, του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου μη εξαιρουμένου! Μετά μια σύντομη πτήση ως επιβάτης θα δηλώσει προφητικά: «Το αεροπλάνο ενδείκνυται ως όπλο των αδυνάτων. Η ριψοκίνδυνος μάλιστα και τολμηρά φύσις του Έλληνος θα καταστήσει τούτο λαμπρό εν πολέμω όπλον, μέλλον να προσφέρει μεγάλας υπηρεσίας».

Δεκέμβριος του 1911 – οι πρώτοι Έλληνες αξιωματικοί αναχωρούν για τη φημισμένη σχολή Etampes στη Γαλλία προκειμένου να εκπαιδευτούν ως αεροπόροι. Μεταξύ αυτών οι Υπολοχαγοί Δημήτριος Καμπέρος και Μιχαήλ Μουτούσης. Ο πρώτος, ο «τρελοκαμπέρος», θα εντυπωσιάσει με τη χειριστική του δεινότητα και τις παράτολμες πτήσεις του κατά τα στρατιωτικά γυμνάσια του Μαΐου του 1912 πετώντας με ένα από τα νεοπαραληφθέντα Henri Farman III, το «Δαίδαλο». Στο επόμενο διάστημα με την καθοδήγηση του καθηγητή μηχανολογίας του Μετσόβειου Πολυτεχνείου, Ανδρέα Χόνδρου, θα μετατρέψει το αεροπλάνο του σε υδροπλάνο, θα αποθαλασσωθεί από το Φάληρο και θα πετάξει ως την Ύδρα. Ο δεύτερος θα διαπρέψει κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων στο μέτωπο της Ηπείρου…

Εμμανουήλ Αργυρόπουλος και Δημήτριος Καμπέρος στα Γυμνάσια του 1912

Βαλκανικοί Πόλεμοι

Οι Έλληνες αεροπόροι, έχοντας μόλις περατώσει την εκπαίδευσή τους στη Γαλλία, διαπρέπουν με την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων, ενταγμένοι στο Λόχο Αεροπορίας. Μαζί τους ο πρωτοπόρος, Εμμανουήλ Αργυρόπουλος και ο ελληνικής καταγωγής, Ρώσος υπήκοος, Νικολάι Σακώφ. Δίνουν το δικό τους αγώνα πραγματοποιώντας παρακινδυνευμένες πτήσης αναγνώρισης πάνω από το Μέτωπο, ακολουθώντας τον προελαύνοντα ελληνικό Στρατό στη Θεσσαλονίκη. Ύστερα μεταφέρονται στο Μέτωπο της Ηπείρου, σ’ ένα πεδίο κοντά στο τείχος της αρχαίας Νικόπολης και συνδράμουν αποφασιστικά στην εξουδετέρωση του Μπιζανίου και την απελευθέρωση των Ιωαννίνων.

Η Πέμπτη 6 Φεβρουαρίου 1913 (νέο ημερολόγιο) ξημέρωσε ηλιόλουστη. Η ορατότητα στο ΒΑ Αιγαίο ήταν καλή καθώς φυσούσε από νωρίς το πρωί ένα ελαφρό αεράκι από τα Στενά. Ήταν περίπου 08:50 όταν ακούστηκε θόρυβος αεροπορικού κινητήρα στον Κόλπο του Μούδρου. Τα πληρώματα του Ελληνικού στόλου δε δυσκολεύτηκαν να εντοπίσουν ένα Maurice Farman Hydroplane – το μοναδικό υδροπλάνο του ελληνικού Ναυτικού – καθώς αυτό ανυψωνόταν στον αέρα, κρατώντας σταθερή ΒΑ πορεία. Χειριστής του, ένας από τους πρωτοπόρους, ο Υπολοχαγός (ΜΧ) Μιχαήλ Μουτούσης και παρατηρητής ο Σημαιοφόρος του Ναυτικού Αριστείδης Μωραϊτίνης. Στόχος της παράτολμης πτήσης των δύο αεροπόρων, η αναγνώριση του τουρκικού Στόλου στο Ναγαρά και η καταγραφή της κατάστασής του μετά τις νικηφόρες για την Ελλάδα ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου. Η πτήση στέφτηκε με απόλυτη επιτυχία, περνώντας στην ιστορία ως η πρώτη αποστολή ναυτικής συνεργασίας παγκοσμίως.

Οι επιτυχίες των Ελλήνων αεροπόρων οδηγούν στην ίδρυση και ανάπτυξη του Ναυτικού Αεροπορικού Σώματος – ενθουσιώδης πρωτεργάτης ο Μωραϊτίνης με μέντορα κι εμπνευστή τον Άγγλο Υποναύαρχο Mark Kerr, αρχηγό της Αγγλικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα! Στον αντίποδα, οι προσπάθειες του «τρελοκαμπέρου» για την ανάπτυξη της Στρατιωτικής Αεροπορικής Υπηρεσίας δε βρίσκουν ευήκοα ώτα. Το κόστος είναι μεγάλο για το προσφάτως διπλασιασμένο ελληνικό κράτος – υπάρχουν άλλες προτεραιότητες και οι πόροι λιγοστοί. Κοντοζυγώνει όμως ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος…

Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος

Η Ελλάδα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου σημαδεύεται από την οξεία αντιπαράθεση των κορυφαίων πολιτειακών παραγόντων της χώρας σε σχέση με την ακολουθητέα εξωτερική πολιτική. Το σώμα των Ελλήνων αξιωματικών και η ελληνική κοινωνία διχάζονται με ολέθριες συνέπειες. Οι δύο αντίπαλοι συνασπισμοί (Entente Cordiale – Αντάντ από τη μια, Κεντρικές Αυτοκρατορίες από την άλλη) εκμεταλλεύονται στο έπακρο την εγχώρια πολιτική σύγχυση και παραβιάζουν απροκάλυπτα με κάθε ευκαιρία την ελληνική ουδετερότητα και εθνική κυριαρχία. Η ελληνική επικράτεια μετατρέπεται σταδιακά σε «σκακιέρα», στην οποία οι δύο αντίπαλοι κινούνται κατά το δοκούν χωρίς να υπολογίζουν τις διαμαρτυρίες των κυβερνώντων.

Η προσφάτως απελευθερωμένη ανατολική Μακεδονία τον Αύγουστο του 1916, δυστυχώς παραδίδεται με την ανοχή της ελληνικής κυβέρνησης σε γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις. Το γεγονός προκαλεί κύμα αγανάκτησης μεταξύ των Ελλήνων αξιωματικών. Οι περισσότεροι άνδρες του Ναυτικού Αεροπορικού Σώματος προσχωρούν στο κίνημα Εθνικής Αμύνης και εντάσσονται στις δυνάμεις της Αντάντ. Βρετανός αντιναύαρχος Cecil Thursby, διοικητής Ναυτικών Δυνάμεων Ανατολικής Μεσογείου: «17 αξιωματικοί και άνδρες του Ελληνικού Ιπτάμενου Σώματος βρίσκονται στο αεροδρόμιο της Θάσου (προσφέρθηκαν εθελοντικά να πολεμήσουν μαζί μας κατά της Βουλγαρίας). Έξι από αυτούς είναι πιστοποιημένοι πιλότοι από τους οποίους ένας μπορεί να πετάξει σύγχρονα αεροπλάνα, ένας είναι μερικώς εκπαιδευμένος και τέσσερις έχουν μικρή πτητική εμπειρία. Δύο είναι μηχανικοί και θα μπορούσαν να προσφέρουν χρήσιμες υπηρεσίες με την κατάλληλη καθοδήγηση. Οχτώ είναι ναύτες ικανοί να καθαρίζουν κινητήρες κ.λπ. και ένας είναι γιατρός».

Οι Έλληνες αεροπόροι της Θάσου όχι μόνο συνεργάζονται άψογα με τους Άγγλους συναδέλφους τους, αλλά διακρίνονται σε όλες τις αποστολές που τους ανατίθενται. Ηρωικά κατορθώματα, αλλά και απώλειες κατά την εκτέλεση του καθήκοντος. Επικεφαλής τίθεται ο υποπλοίαρχος (Ι) Αριστείδης Μωραϊτίνης. Γεννημένος ηγέτης, σκληρός πρωτίστως με τον εαυτό του και οπαδός της αυστηρής πειθαρχίας, δίνει πάντα το παρών στην κορύφωση της εναέριας δράσης πολεμώντας παράτολμα κι αποφασιστικά κι εμπνέει με το παράδειγμά του τους νεαρότερους και άπειρους Έλληνες και ξένους αεροπόρους. Ήταν ατρόμητος κι έμοιαζε άτρωτος. Ήταν ο Έλληνας αρχηγός που σέβονταν και εμπιστεύονταν οι πάντες…

Στόχοι των Ελλήνων αεροπόρων το σιδηροδρομικό δίκτυο (σταθμοί, γέφυρες, σήραγγες, τραίνα) στους νομούς Δράμας και Ξάνθης, οι αεροπορικές βάσεις των αντιπάλων, οι λιμένες Ελευθερών και Καβάλας, οχυρωμένες θέσεις (π.χ. φρούρια Καβάλας), στρατόπεδα και συγκεντρώσεις στρατευμάτων, αλλά και τα αθέριστα σπαρτά στους αγρούς πέριξ του ποταμού Νέστου. Σε μια τέτοια επιχείρηση, στις 05 Ιουνίου 1917, καταρρίπτεται από τον κορυφαίο Γερμανό άσο της Μακεδονίας, Υπολοχαγό (Ι) Rudolf von Eschwege, και χάνει τη ζωή του ο ανθυποπλοίαρχος (Ι) Δημήτριος Αργυρόπουλος, χειριστής ενός βομβαρδιστικού Henri Farman HF.27. Πλοίαρχος Scarlett, διοικητής 2^ης Πτέρυγας: «Ο θάνατος του ανθυποπλοιάρχου (Ι) Αργυρόπουλου αποτελεί πραγματική απώλεια για την αεροπορική κοινότητα, γιατί ήταν ικανός και γενναίος αεροπόρος και την ημέρα και τη νύχτα. Ήταν εξαιρετικά αγαπητός μεταξύ των Ελλήνων και Άγγλων συναδέλφων του και συντέλεσε τα μέγιστα για την εδραίωση φιλικών αισθημάτων μεταξύ των ελληνικών και βρετανικών μονάδων της Θάσου».

Οι Άγγλοι αναλαμβάνουν και οργανώνουν τη Ναυτική Αεροπορική Υπηρεσία (ΝΑΥ). Οι επιχειρήσεις των Ελλήνων αεροπόρων του Ναυτικού θα επεκταθούν πάνω από τη Μικρά Ασία και τα Δαρδανέλια. Οι Γάλλοι αναλαμβάνουν να οργανώσουν το Αεροπορικό Σώμα του Στρατού. Μια πεδινή έκταση στα ανατολικά της Θεσσαλονίκης μετατρέπεται σε εκπαιδευτικό κέντρο – είναι το Σέδες! Αν ο Μωραϊτίνης είναι η ψυχή της ΝΑΥ, ο ανθυπίλαρχος Αλέξανδρος Ζάννας είναι το πρόσωπο που σέβονται κι εκτιμούν οι Γάλλοι αεροπόροι. Σε σύντομο χρονικό διάστημα οργανώνονται στο Μακεδονικό Μέτωπο τρεις Ελληνογαλλικές Μοίρες, συμβάλλοντας στη νίκη των Γερμανοβουλγαρικών δυνάμεων και τη λήξη του Μεγάλου Πολέμου. Η Ελλάδα εξέρχεται του πολέμου στο πλευρό των νικητών! Οι Έλληνες αεροπόροι, πολυάριθμοι πλέον και έμπειροι, είναι έτοιμοι να αναλάβουν και πάλι δράση οποτεδήποτε τους χρειαστεί η πατρίδα. Και αυτό δεν αργεί…

Μικρασιατική εκστρατεία

Στις 15 Μαΐου 1919, μερικούς μόνο μήνες από τη λήξη του Μεγάλου Πολέμου, ένα D.H.9 της ΝΑΥ με πλήρωμα τους ανθυποπλοιάρχους (Ι) Παντέλογλου και Πιερίδη πετά από το Μούδρο στη Σμύρνη. Θα ακολουθήσουν άλλα πέντε αεροπλάνα με επικεφαλής το βετεράνο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, Υποπλοίαρχο (Ι) Κωνσταντίνου. Δυστυχώς, ο ηγέτης κι εμψυχωτής της ΝΑΥ, πλωτάρχης (Ι) Μωραϊτίνης δε βρίσκεται στη ζωή. Εξαφανίζεται με το αεροπλάνο του μυστηριωδώς το πρωινό της 5^ης Ιανουαρίου 1919 σε μια πτήση από Θεσσαλονίκη προς Αθήνα. Η απώλεια για τον αεροπορικό κόσμο της πατρίδας μας είναι μεγάλη… Όμως έχει αφήσει παρακαταθήκη – τα λόγια και τα έργα του. Οι αεροπόροι του Ναυτικού και του Στρατού ακολουθούν από κοντά τις επίγειες δυνάμεις στην προέλασή τους στα βάθη της Μικράς Ασίας, δίνοντας το δικό τους αγώνα κάτω από αντίξοες συνθήκες, πολλές φορές καταφέρνοντας πλήγματα στην «καρδιά» του εχθρού! Ιούλιος 1920 – Ο ανθυποπλοίαρχος (Ι) Αθανάσιος Βελούδιος πραγματοποιεί αναγνωριστική πτήση στην περιοχή της Προύσας. Πετώντας πάνω από την πόλη, εκτελεί παράτολμη προσγείωση στον περίβολο της εκεί Οθωμανικής Στρατιωτικής Ακαδημίας. Κατεβάζει από τον ιστό την τουρκική σημαία, υψώνει την ελληνική και απογειώνεται… Ο «Πορθητής της Προύσας»!

Στη μικρασιατική εκστρατεία έγινε εντατική χρήση του αεροπορικού όπλου. Οι αεροπόροι αποτέλεσαν τα μάτια του Γενικού Στρατηγείου, εξασφαλίζοντας την εικόνα του πεδίου της μάχης. Παράλληλα κατάφεραν την καταστροφή σημαντικών στόχων ενώ κατά την υποχώρηση της Στρατιάς διέσωσαν με τις αναφορές τους χιλιάδες στρατιώτες από βέβαιο θάνατο.

Μεσοπόλεμος

Ανασυγκρότηση κι εκσυγχρονισμός! Παραλαμβάνονται νέα αεροσκάφη, εκσυγχρονίζονται αεροδρόμια και υποδομές, δημιουργείται το Εργοστάσιο Αεροσκαφών Φαλήρου (μετέπειτα ΚΕΑ), ενισχύεται η προσπάθεια σχεδίασης και κατασκευής αεροσκαφών… 8 Ιουνίου 1928 – ένα κατάλληλα διασκευασμένο Brequet 19 με το όνομα «ΕΛΛΑΣ», χειριστή τον Υπολοχαγό Ευάγγελο Παπαδάκο και παρατηρητή τον Συνταγματάρχη Χρήστο Αδαμίδη, βετεράνο αεροπόρο, απογειώνεται από το Τατόι και πραγματοποιεί σε 20 περίπου μέρες το γύρο της Μεσογείου, διανύοντας απόσταση 12.000 χλμ.

1930 – αφήνοντας πίσω νοοτροπίες περασμένων δεκαετιών η ελληνική πολιτεία ιδρύει το Υπουργείο Αεροπορίας. Τα αεροπορικά σώματα Ναυτικού και Στρατού ενοποιούνται και η Πολεμική Αεροπορία καθιερώνεται ως αυτοτελής Κλάδος των Ενόπλων Δυνάμεων. Πρώτος Υπουργός Αεροπορίας ορκίζεται ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, επιφορτίζοντας τον παλιό, έμπιστο συνεργάτη του και βετεράνο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, Αλέξανδρο Ζάννα με το έργο της συνολικής συγκρότησης του Όπλου. 1931 – ιδρύεται η Σχολή Ικάρων. Έδρα το αεροδρόμιο του Τατοΐου. Οι αλλαγές κοσμογονικές, παρά την πολιτική αστάθεια της εποχής. Άλλωστε τα σύννεφα του πολέμου και πάλι πυκνώνουν. Μετά τα μέσα της δεκαετίας του 30 καταβάλλεται φρενήρης προσπάθεια εκσυγχρονισμού του όπλου σε θέματα εκπαίδευσης, οργάνωσης, προμηθειών…

Παραμονές Β’ Παγκόσμιου Πολέμου στην ελληνική Αεροπορία επικρατεί οργασμός δραστηριότητας. Οι δυσκολίες πολλές καθώς τα ξένα εργοστάσια αδυνατούν να εκτελέσουν στο ακέραιο τις παραγγελίες υλικού – οι παραγγελίες σπάνε, αυξάνει η πολυτυπία, αυξάνουν οι απαιτήσεις συντήρησης, «επιστρατεύεται» η ευρεσιτεχνία των Ελλήνων τεχνικών και μηχανικών, δίνεται μάχη με το χρόνο… Θα προλάβουν; Τα βομβαρδιστικά Blenheim παραλαμβάνονται από το αγγλικό εργοστάσιο Bristol ελλιπώς εξοπλισμένα. Πτέραρχος (Ι) ε.α. Χαράλαμπος Ποταμιάνος, Διοικητής 32ας Μοίρας Βομβαρδισμού: «…η έλλειψη εσωτερικής επικοινωνίας μεταξύ του πολυβολητού και του χειριστού καλύφτηκε με τη χρησιμοποίηση δευτερεύοντος συστήματος σπάγγων, οι οποίοι συνδέονταν με το δεξιό πόδι του χειριστού…». Επισμηναγός (Ι) ε.α. Γεωργιος Σάκκης: «…Κατόπιν εφαρμόζαμε τον αυτοσχέδιο Κώδικα. Αν σε τραβήξω μια φορά σημαίνει εχθρική δίωξη, δυο φορές αντιαεροπορικό, τρεις φορές εγκατάλειψη αεροπλάνου. Δεν προσθέταμε τίποτε άλλο στον κώδικά μας, γιατί υπήρχε πιθανότητα να κάνουμε λάθος στην ερμηνεία και εφαρμογή του και φυσικά ήταν κίνδυνος-θάνατος».

Στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου

28 Οκτωβρίου 1940 – Πόλεμος! Εναντίον υπέρτερων δυνάμεων… Οι συγκρίσεις των αριθμών … τρομάζουν! Σχεδόν εξαπλάσια τα αεροσκάφη πρώτης γραμμής που παρατάσσει η φασιστική Ιταλία απέναντι στα ελληνικά φτερά. Χωρίς να δειλιάσουν στιγμή οι Έλληνες αεροπόροι ρίχνονται στην άνιση μάχη πετυχαίνοντας λαμπρές νίκες. Με θυσίες… 30 Οκτωβρίου – ο Υποσμηναγός (Ι) Ευάγγελος Γιάνναρης, παρατηρητής σε αεροσκάφος αναγνώρισης Hs-126 «παίρνει του χάρου το φιλί μέσα στο αεροπλάνο», μετά τη συνάντηση με 5 Ιταλικά καταδιωκτικά CR-42 στις χιονισμένες κορφές της Πίνδου. Είναι ο πρώτος νεκρός Έλληνας αεροπόρος, αλλά και ο πρώτος νεκρός αξιωματικός του Ελληνοϊταλικού πολέμου… Ύστερα, έρχονται κι άλλα, πολλά ηρωικά κατορθώματα, πέρα από κάθε λογική.

Όπως το κατόρθωμα των Κατσούδα – Καρακίτσου, πληρώματος του απαρχαιωμένου Breguet 19, που εκτελώντας χαμηλή πτήση κατά μήκος των αλβανικών συνόρων, εντοπίζει υπό αντίξοες συνθήκες την ιταλική Μεραρχία Αλπινιστών “Julia”, τη στιγμή της διείσδυσης στην Πίνδο με σκοπό την κατάληψη του Μετσόβου. Η επιτυχημένη αναγνώριση αποτρέπει τον αιφνιδιασμό και την κατάρρευση του Μετώπου. Ή το κατόρθωμα του Υποσμηναγού (Ι) Μαρίνου Μητραλέξη, διώκτη της 22ας ΜΔ, που καταρρίπτει ιταλικό βομβαρδιστικό CANT Z.1007 πάνω από τη Θεσσαλονίκη, καταστρέφοντας με την έλικα του καταδιωκτικού του το πηδάλιο διεύθυνσης του εχθρικού αεροσκάφους μετά την εξάντληση των πυρομαχικών του. Ή ο πετυχημένος βομβαρδισμός του αεροδρομίου της Κορυτσάς από τα Blenheim της 32ας ΜΒ την 1η Νοεμβρίου…

Ο εχθρός βομβαρδίζει τις ελληνικές πόλεις παρά την αντίσταση των Ελλήνων διωκτών και των αντιαεροπορικών. Τα θύματα μεταξύ του άμαχου πληθυσμού πολλά. Θεσσαλονίκη, Πειραιάς, Ιωάννινα, Μέτσοβο, Καστοριά, Καρδίτσα, Ρέθυμνο, Χανιά, Πάτρα, Κέρκυρα δέχονται τις επιθέσεις της φασιστικής αεροπορίας. Η «Ελληνική Εταιρεία Εναερίων Συγκοινωνιών» στρατεύεται – τα πρώην επιβατικά αεροπλάνα της μετατρέπονται σε μεταγωγικά εκτελώντας παράτολμες πτήσεις ανεφοδιασμού των μαχόμενων τμημάτων. Στο πλευρό των σκληρά αγωνιζόμενων Ελλήνων αεροπόρων σπεύδουν προς ενίσχυση Μοίρες της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας – έχουν ήδη πάρει το βάπτισμα πυρός στις ερήμους της Βόρειας Αφρικής. Στους αεροπόρους τους κι ο έμπειρος νοτιοαφρικανός Σμηναγός (Ι) Marmaduke John Pattle. Μόλις 26 ετών, ο ‘Pat’ Pattle θα στεφθεί «ο μεγαλύτερος άσος» της RAF κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο! Πετώντας μαζί με τους Έλληνες αεροπόρους και κυνηγώντας τον εχθρό πάνω από τα Ηπειρωτικά βουνά με ορμητήριο ένα καλά κρυμμένο αεροδρόμιο… το «αεροδρόμιο της Παραμυθιάς».

Η επίθεση της ναζιστικής Γερμανίας στις 6 Απριλίου 1941 γυρίζει την πλάστιγγα υπέρ των Δυνάμεων του Άξονα. Οι βομβαρδισμοί, συνεχείς κι ανηλεείς, σπέρνουν την καταστροφή σε υποδομές, όπως αεροδρόμια, λιμάνια, οδούς, συγκεντρώσεις στρατευμάτων. Η ηπειρωτική Ελλάδα εκκενώνεται – η επόμενη μεγάλη μάχη θα δοθεί στη μεγαλόνησο. Εκεί όπου θα σημειωθεί η μεγαλύτερη (έως τότε) αεραποβατική επιχείρηση στην ανθρώπινη ιστορία. Η Κρήτη θα «πέσει» ηρωικά μαχόμενη… Όχι, όμως, πριν μια «μαγιά» 8 – 9 επιχειρησιακών αεροπλάνων της ελληνικής αεροπορίας πετάξει προς την ελευθερία… την Αίγυπτο. «Μαγιά» για να αναγεννηθεί ο «φοίνικας» από τις στάχτες του, για να ξαναδώσουν οι Έλληνες αεροπόροι τη μάχη με τον εχθρό – έστω σε ξένους ουρανούς – για να ξανάρθει η πολυπόθητη λευτεριά στη σκλαβωμένη πατρίδα. Νέες θυσίες, νέες επιτυχίες! Τα πληρώματα των τριών Μοιρών της αναγεννημένης Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας, επιστρέφουν νικητές τον Οκτώβριο του 1944, επιθεωρούνται από τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου και παρασημοφορούνται… Δυστυχώς, όμως, η πολυπόθητη ειρήνη είναι ακόμη μακριά.

Ψυχρός Πόλεμος

Κατά την άποψη πολλών ιστορικών ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος ήταν το πρώτο επεισόδιο του λεγόμενου Ψυχρού Πολέμου, της – όχι κατ’ ανάγκη ένοπλης – αντιπαράθεσης Ανατολής και Δύσης. Μόνο που στη μεταπολεμική Ελλάδα χύθηκε άφθονο αίμα σε πλείστες επιχειρήσεις στις οποίες μετείχε ενεργά η έμπειρη, αναγεννημένη Αεροπορία, υποστηρίζοντας τη δράση των επίγειων εθνικών δυνάμεων. Σταδιακά, με την απόσυρση της Αγγλικής υποστήριξης και την αντικατάστασή της από την Αμερικανική βοήθεια η Ελληνική Αεροπορία εκσυγχρονίστηκε σε μέσα και τακτικές. Το 1950 η Ελλάδα μετείχε ενεργά στον Πόλεμο της Κορέας. 11 Νοεμβρίου 1950 – επτά μεταγωγικά αεροσκάφη C-47 Dakota της 355 ΜΤΜ απογειώνονται για τη «χώρα της πρωϊνής γαλήνης», που μαστίζεται από τον πόλεμο. Είναι το 13^ο Σμήνος, που θα παρασημοφορηθεί για τη δράση του!

Η είσοδος της χώρας στο ΝΑΤΟ το 1953 επέφερε ριζική ανανέωση του εξοπλισμού – τότε παραλήφθηκαν τα πρώτα αεριωθούμενα, τότε ιδρύθηκε το Εκπαιδευτικό Κέντρο Εφέδρων Χειριστών (ΕΚΕΧ), δεδομένης της αυξημένης ζήτησης πληρωμάτων για τα νέα αεροσκάφη που κατέφθαναν συνεχώς. Οι Μοίρες πολλαπλασιάστηκαν… Συγκροτήθηκε το Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας, το Αρχηγείο Αεροπορικού Υλικού, παραλήφθηκαν κι εγκαταστάθηκαν ραντάρ αεροπορικού ελέγχου, ενισχύθηκε η αντιαεροπορική άμυνα, πύκνωσαν οι ασκήσεις – εθνικές και Νατοϊκές, πύκνωσαν και τα ατυχήματα.