Ζωντανή Ελληνική Παράδοση

Τίτλος: Ζωντανή Ελληνική Παράδοση

Υπότιτλος: Η άυλη κληρονομιά ως εργαλείο σύγχρονης ζωής

Αριθμός Επεισοδίων: 12+

Διάρκεια Επεισοδίου: 40 – 45 λεπτά

Περιγραφή

Η πρόταση αφορά στην τηλεοπτική παρουσίαση ορισμένων αντιπροσωπευτικών στοιχείων της εθνικής άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς όπως αυτά, κατά χρονολογικό έτος, έχουν εγγραφεί στον σχετικό κατάλογο  (https://ayla.culture.gr). 

Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά περιγράφει τη λαϊκή σοφία των καθημερινών ανθρώπων που μέσα στους αιώνες ανέπτυξαν τεχνικές και πρακτικές για την επιβίωση, την κατανόηση του κόσμου, και την κοινωνικότητα.  Το εύρος αυτών των πρακτικών είναι μεγάλο και πλούσιο καθρεφτίζοντας την ψυχή του λαού.  Μια ενδεικτική ταξινόμηση αυτών των πρακτικών περιλαμβάνει ορισμένους βασικούς πυλώνες της ανθρώπινης δραστηριότητας:  πρακτικές καλλιέργειας, κοινωνικότητα, τροφή, ευετηρία, λαϊκές τέχνες, τελετουργίες του κύκλου ζωής.

Το πρωτότυπο στοιχείο της παρούσας πρότασης αφορά στη δημιουργία ενός ζωντανού διαλόγου μεταξύ του παραδοσιακού στοιχείου, πχ. φωνή παραδοσιακού τεχνίτη και ενός νέου ή μιας νέας δημιουργού ή κοινότητας νέων που, μέσω της σύγχρονης Τέχνης, ανανεώνουν ή «μεταφράζουν» τις παραδοσιακές πρακτικές στο ζωντανό, σύγχρονο παρόν. 

---

Key Expert

Έχει δημοσιεύσει σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά όπως στο Psychological Medicine, Social Psychiatry & Psychiatric Epidemiology και οι εργασίες τους έχουν λάβει διεθνή αναγνώριση.  To 2004 ως επιστημονική υπεύθυνη του ερευνητικού προγράμματος «ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ ΙΙ» μελέτησε 100 μικρές αγροτικές κοινότητες της νησιωτικής ενότητας του βορείου Αιγαίου ως προς τις σύγχρονες μορφές κοινωνικότητας και τις ανάγκες ψυχικής υγείας στην νησιωτική ύπαιθρο. Το 2011 συμμετείχε ως βασική ερευνήτρια στην εμπειρική μελέτη της ξενοφοβίας στην ελληνική κοινωνία και συνυπεύθυνη για τη διεξαγωγή μιας σειράς ομάδων εστίασης. Από το 2012 έως το 2015 ήταν επιστημονική υπεύθυνη και κύρια ερευνήτρια του ερευνητικού προγράμματος «ΑΡΙΣΤΕΙΑ» με τίτλο: «Κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες και ψυχική καταπόνηση: Κοινωνικές συνθήκες, δρώντες και ιδεολογίες επαγγελματιών στην σύγχρονη Ελλάδα».

Δομή Επεισοδίων

Επεισόδιο 1: «Όταν υφαίνεις να κάνεις καλές σκέψεις»

Η υφαντική ως διαδικασία παραγωγής υφασμάτων και ενδυμάτων στην τρισχιλιετή παρουσία της έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην οργάνωση της οικιακής ζωής.  Οι διάφορες τεχνογνωσίες υφαντικής που αναπτύχθηκαν σε διαφορετικούς τόπους της χώρας βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο μελέτης και ανάδειξης από πολλούς οργανισμούς πολιτισμού (https://brandingheritage.org/) ενώ τουλάχιστον τρεις τεχνογνωσίες έχουν εγγραφεί στο εθνικό ευρετήριο. 

Ακολουθούμε τη σοφία από τις γιαγιάδες παλιές υφάντρες για να φτάσουμε στις σημερινές νέες υφάντρες που εκπαιδεύονται σε διεθνείς σχολές, πχ. Ηνωμένο Βασίλειο και επιστρέφουν για να επιστρέψουν στην Ελλάδα δημιουργώντας τη δική τους επιχείρηση.  Το επεισόδιο πλαισιώνεται από σχολιασμό γύρω από το σύμβολο του αργαλειού: γυναικεία υποταγή ή απελευθέρωση;

Επεισόδιο 2: «Φόρα Βόλτα»: Το σκαρί, ο μάστορας και η μαστόρισσα

Η τέχνη της ξυλοναυπηγικής αποτελεί στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.  Η Ελλάδα ως πρώτη δύναμη στην παγκόσμια ναυτιλία είναι γεμάτη από ναυτότοπους που ανέπτυξαν την τέχνη της ξυλοναυπηγικής μέσα από την επίμονη και ακούραστη εργασία των καραβομαραγκών. 

Καθώς οι τελευταίοι παλιοί έχουν πεθάνει,, νέοι και νέες σπούδασαν σχέδιο και την τέχνη της ξυλοναυπηγικής σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού για να λειτουργήσουν τις δικές τους νέες επιχειρήσεις στην Ελλάδα. Το κάδρο των παλιών και νέων καραβομαραγκών πλαισιώνεται από την προβολή των Τμημάτων των ελληνικών ΑΕΙ που προσφέρουν σχετική εκπαίδευση.

Επεισόδιο 3: «Εάν δεν κλάψεις, το γλέντι δεν πέτυχε»

Σύμφωνα με την εγγραφή στο εθνικό ευρετήριο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς: Το Ολυμπίτικο Γλέντι αποτελεί κομβικό πολιτισμικό στοιχείο των χωριών Ολύμπου–Διαφανίου στη Βόρεια Κάρπαθο και των αποδήμων τους. Η τελετουργική επιτέλεση του κοινοτικού γλεντιού πραγματοποιείται με αφηγηματικά (της τάβλας, συρματικά) και αυτοσχέδια διαλογικά τραγούδια (μαντινάδες), χορό με τραγούδι ή μόνο με συνοδεία οργάνων (λυροτσάμπουνα). Πρόκειται για κορυφαία, διαχρονική έκφραση της κοινοτικής ζωής των απανταχού Ολυμπιτών.  

Αυτό το επεισόδιο είναι σχεδιασμένο για να τονίσει την σημασία της συγκίνησης και της συναισθηματικής μέθεξης ως ζωτικά στοιχεία της ύπαρξης μας και το ρόλο που τα κοινοτικά γλέντια σε αυτή την καλλιέργεια.  Ο συνάδελφος Κάβουρας έχει εντρυφήσει στο θέμα και θα μπορούσε να το πλαισιώσει. Τι θέση έχει αυτό στη ζωή των νέων; Πώς οι σύγχρονες προσεγγίσεις του θεάτρου εμπνέονται από αυτό;

Επεισόδιο 4: Στοιχεία, ξωτικά και ξόρκια

Μέσα στους αιώνες, οι κοινότητες των ανθρώπων έχουν επινοήσει σύμβολα και τελετουργίες που επιδιώκουν την πάταξη του κακού, την σάτυρα και την σύνδεση με τα στοιχεία της φύσης.  Η περίοδος των Αποκριάς συμπίπτει με το πέρασμα από την ασωτία στην εγκράτεια και ένα πλήθος από έθιμα και επιτελέσεις την συνοδεύουν. Ο εθνικός κατάλογος έχει τουλάχιστον πέντε εγγραφές για καρναβαλικά δρώμενα ανά την επικράτεια που έλκουν πια και τις νέες γενιές προς ένα είδος καλλιτεχνικής μεταποίησης.  Από τον Σοχό μέχρι τον Μεσότοπο τα σύμβολα πλημμυρίζουν την λαϊκή φαντασία.  Ταυτόχρονα, οι σύγχρονες μπιενάλε χαρακτηρίζονται από την τέχνη του εφήμερου.  Ποιες είναι οι διεπαφές; Ενδεικτική η περίπτωση του Μιχάλη Μαραμή που σκηνοθέτησε Το στοιχειό της Χάμρμαινας (παλιό καρναβαλικό έθιμο).

Επεισόδιο 5: Το μεγάλο αντάμωμα

Το αντάμωμα των κοινοτήτων της διασποράς στον Τρανό χορό της Βλάστης, εγγραφή της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, είναι μια κορυφαία στιγμή της κοινοτικής ζωής. Τι συμβολίζει και ποια η σημασία της στη ζωή της κοινότητας; Η σύνδεση με τον τόπο και η σύγχρονη νομαδική ζωή των νέων είναι στο επίκεντρο του επεισοδίου.

Επεισόδιο 6: Πώς σμίγουν οι άνθρωποι;

Κατά το ευρετήριο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς: H Ανδριώτικη βεγγέρα είναι βραδινή συγκέντρωση σε συγγενικό ή φιλικό σπίτι με σκοπό την ψυχαγωγία που συνήθως διαρκεί ως τα μεσάνυχτα ή τις πρώτες πρωινές ώρες. Αποτελεί μια αυτοσχέδια μορφή διασκέδασης με διάφορα δρώμενα όπου προσφέρονται χειροποίητα κεράσματα, όπως γλυκά, ξηροί καρποί και μεζέδες συνοδευόμενα από σπιτικό κρασί η ρακί. Μια βεγγέρα μπορεί να εξελιχθεί και σε ένα μικρό γλέντι.

Από το σπίτι στα ιστορικά αστικά καφενεία, όπως το Πανελλήνιον στη Λέσβο, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνικότητα των ανθρώπων.  Το συγκεκριμένο επεισόδιο εμβαθύνει σε αυτές τις μορφές κοινωνικότητας αναδεικνύοντας κρυφές λειτουργίας τους, όπως τους ταξικούς διαχωρισμούς.

Στόχοι

• Να συνδέσει τεχνογνωσίες, έθιμα και μορφές κοινωνικότητας με σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές, φωτίζοντας τη συνέχεια και τη μεταμόρφωση τους.
• Να προβάλει φορείς/φορείς-κλειδιά (υφάντριες, καραβομαραγκούς, μουσικούς, σκηνοθέτες, κοινότητες) ως πρωταγωνιστές σε μια διαγενεακή αφήγηση.
• Να εισάγει το κοινό στο Εθνικό Ευρετήριο/θεσμικό πλαίσιο, λειτουργώντας και ως πύλη σε περαιτέρω τεκμηρίωση και τοπικές δράσεις.

Δημιουργική προσέγγιση

• Δίπολο παράδοσης & σύγχρονης δημιουργίας: κάθε επεισόδιο στήνει μια «σκηνή» διαλόγου ανάμεσα σε έναν/μια φορέα παράδοσης και έναν/μια νέο/α δημιουργό ή συλλογικότητα που επανερμηνεύει το υλικό.
• Υβριδική γλώσσα: παρατήρηση in situ, προφορικές μαρτυρίες, τελετουργική επιτέλεση, σύγχρονες καλλιτεχνικές δράσεις, με στοχαστικά σχόλια για φύλο, τάξη, συγκίνηση, κοινότητα.

Στο πλαίσιο της συνέχειας της έρευνας και της δημιουργικής ανάπτυξης, παρατίθεται σε μορφή PDF παλαιότερη πρότασή μας, η οποία συνδιαλέγεται θεματικά με το παρόν εγχείρημα και τεκμηριώνει τις αρχικές μας στοχεύσεις.